غفرانگه رب

آشنایی زائرین با شبهات و سؤالات وهابیت (3)
نویسنده : معین حج - ساعت ۱٠:۳٧ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۳/۱٠/٤
 

یکی از مسائلی که زائران ایرانی در سفر حج و عمره با آن مواجهند، سؤالات و شبهات پیش پا افتاده‌‌ای است که برخی از وهابیون در اماکن زیارتی مطرح می‌‌کنند.

لذا برای آنکه با برخی از این شبهات و پاسخهای آنها آشنا شویم، در چند پست، چند نمونه از آنها را تقدیم می‌‌کنم.

شبهات وهابیت

در بخش سوم از این مطالب؛ به سه سوال می‌‌پردازیم:

  • چه دلیلى بر مشروعیت زیارت قبور داریم؟
  • حدیث‏ لا تُشَدُّ الرِّحَالُ إِلّا إِلَى ثَلاثَةِ مَسَاجِدَ ... زیارت قبور و قصد زیارت را منع مى‏‌‌کند؟
  • آیا جایز است زنان به زیارت قبور بروند، با توجه به آنچه از پیامبر(ص) نقل شده است: لعن الله زائرات القبور؟

* چه دلیلى بر مشروعیت زیارت قبور داریم؟

در پاسخ این پرسش، از کتاب و سنّت مى‏‌‌توان بهره جست. روش اصحاب نیز دلیل بر جواز این کار است.

الف. قرآن کریم:

«وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنفُسَهُمْ جَاءُوکَ ....»؛(1) یعنى اگر آنان وقتى به خود ستم مى‏‌‌کردند، سراغ تو مى‏‌‌آمدند و از خداطلب آمرزش مى‏‌‌کردند و پیامبر هم براى آنان طلب آمرزش مى‏‌‌کرد، خدا را توبه‌‌‏پذیر و مهربان مى‏‌‌یافتند.

این آیه بر زیارت پیامبر(ص) در حیات و ممات تشویق مى‏‌‌کند.

چنان‏که سُبکى مى‏‌‌گوید: علما از این آیه عمومیت حکم در حیات و وفات پیامبر(ص) را استفاده کرده‏‌‌اند، چون طبق روایات از پیامبر اکرم(ص) نقل شده است که فرمود: «حَیاتى خَیرٌ لَکُمْ تحدثون و نحدث لکم و وفاتى خیر لکم تعرض على أعمالکم...»(2).

ب. سنت پیامبر اکرم(ص)

روایات و احادیث بسیارى از رسول خدا(ص) در تشویق به زیارت قبر شریف خود، پس از رحلتش، نقل شده است: مَنْ زَارَ قَبْرِى وَجَبَتْ لَهُ شَفَاعَتِى.(3)

ج. فعل صحابه‏

إنَّ عُمَرَ لمّا قدم المدینة من فتوح الشام کان أوّل مابدأ بالمسجد، سلّم‏ عَلى رسول الله.(4)

إنَّ ابنَ عُمَرَ کان اذا قدم من سفر آتى قبر النّبى(ص).(5)

 

* حدیث «‏لا تُشَدُّ الرِّحَالُ إِلّا إِلَى ثَلاثَةِ مَسَاجِدَ ...» زیارت قبور و قصد زیارت را منع مى‏‌‌کند؟

 خیر، به دلایلى که در ذیل مى‏‌‌آوریم:

الف. احتمال مى‏‌‌رود که مستثنى منه در این حدیث، مکان یا مسجد باشد، ولى قسطلانى در ارشاد السارى(ج 2، ص 332)، تأکید دارد که مراد مسجد است. بنابراین، هیچ دلالتى بر حرمت قصد زیارت مشاهد متبرکه ندارد.

ب. این حدیث در مورد خودش نیز مورد عمل نیست؛ زیرا اگر مراد این است که قصد کردن هیچ مسجدى جز آن سه مسجد روا نیست، این با عمل پیامبر(ص) که به‏ طور قطع هر شنبه به مسجد قبا مى‏‌‌رفتند، مخالف است.

ج. بلال حبشى قطعاً به قصد زیارت قبر پیامبر از شام به مدینه آمده است و داستان او معروف است.

د. علماى فریقین(شیعه وسنى) قصد کردن زیارت پیامبر را راحج دانسته و در برابر ابن تیمیه- یعنى همان کسى که شبهه حرمت زیارت را مطرح کرد- به شدت موضع گرفته‏‌‌اند.

قسطلانى مى‏‌‌گوید:

«قول ابن تیمیّة حیث منع زیارة قبر النبى(ص) وَهُوَ مِن أبشع‏ المسائل المنقولة عنه»؛(6) گفتار ابن تیمیه در منع زیارت قبر رسول خدا(ص) از بدترین مسائلى است که از او نقل شده است.

غزالى مى‏‌‌گوید:

کلّ من‏ یتبرک بمشاهدته(ص) فى‏ حیاته، یتبرک بزیارته بعد وفاته ویجوز شدّالرحال لهذا الغرض.(7)

هرکس پیامبر را در حال حیات مى‏‌‌دید و متبرک مى‏‌‌شد، بعد از وفات ایشان نیز با زیارت حضرت از ایشان متبرک مى‏‌‌شود و کوچ کردن به قصد زیارت پیامبر(ص) نیز جایز است.

ه-. احادیثى از طریق فریقین نقل شده است که تأکید بر زیارت مطلق قبور دارد:

عَنِ النَّبىّ(ص): نَهَیْتُکُمْ عَنْ زِیَارَةِ الْقُبُورِ أَلا فَزُورُوهَ.(8)

جمهور اهل سنت، از عبارت فَزُورُوهَ استفاده استحباب کرده‏‌‌اند ولى ابن حزم برداشت وجوب کرده است.(9)

 

* آیا جایز است زنان به زیارت قبور بروند، با توجه به آنچه از پیامبر(ص) نقل شده است: لعن الله زائرات القبور؟

پاسخ این پرسش بدین شرح است:

الف. در روایاتى آمده است که حضرت فاطمه زهرا(س) و یا عایشه به زیارت قبور مى‏‌‌رفتند:

إِنَّ فاطِمَةَ کانَتْ تَزُورُ قَبْرَ عَمِّها حَمْزَةَ کُلّ جُمُعَة فَتُصَلّى وَتَبْکِى عِنْدَهُ.(10) فاطمه زهرا، هر جمعه به زیارت قبر عمویش حمزه مى‏‌‌رفت و آن‏جا نماز مى‏‌‌خواند و گریه مى‏‌‌کرد.

ابن أبى ملیکه مى‏‌‌گوید:

رَأَیْتُ عائِشَةَ تَزُورُ قَبْرَ أَخِیها عَبْدالرَّحْمن وَماتَ بِالْحبشى وَ قُبِّرَ بمکة.(11) عایشه به زیارت قبر برادرش عبدالرحمان در مکه مى‏‌‌رفت ....

ب. این حدیث- لَعَنَ الله زائرات القبور- بوسیله حدیث بُریده نسخ شده و یا معارض آن است؛ چنان‏که حاکم نیشابورى و ذهبى به آن تصریح کرده‏‌‌اند.

روایت بریده این است: نَهى رَسُول‏ الله(ص) عَنْ زِیارَةِ الْقُبُورِ ثُمَّ أَمَرَ بِزِیارَتِه.(12)

ج. علماى اهل سنت به استحباب زیارت قبور براى زنان فتوا داده‏‌‌اند:

ابن عابدین مى‏‌‌گوید: هل تستحبُّ زیارة قبره(ص) للنساء؟

الصحیح: نعم بلا کراهة، بشروطها على ما صرّح به بعض العلماء، اما على الأصحّ من مذهبنا و هو قول الکرخى وغیره: من أنّ الرّخصة فى زیارة القبور ثابتة للرجال و النساء جمیعاً فلا اشکال، و اما على غیره فذلک نقول بالاستحباب، لإطلاق الأصحاب، بل قیل واجبة.(13)

د. این حدیث(لَعَنَ اللهُ زائرات الْقُبُور) سه طریق دارد که هر سه‏ ضعیف است. در طریق اول ابن خثیم است و گفته‏‌‌اند که به احادیث او استدلال نمى‏شود.(14)

در طریق دوم باذان است که حدیث او هم مورد استناد نیست.(15)

در طریق سوم عمر بن ابى سلمه است که او را هم ضعیف دانسته‏‌‌اند.(16)

بخش اول این گفتار را اینجا بخوانید.

بخش دوم این گفتار را اینجا بخوانید.

  ----------------------------------

پی نوشتها:

1. نساء: 64.

2. طرح التثریب، ص 297.

3. السنن الکبرى، ج 5، ص 245.

4. شفاء السقام، ص 44.

5. وفاء الوفا، ج 4، ص 1340.

6. ارشاد السارى، ج 2، ص 329.

7. احیاء العلوم، ج 1، ص 258؛ ذهبى در استدلال به این حدیث تأمل دارد. سیر اعلام النبلاء، ج 4، ص 484.

8. صحیح مسلم، ج 3، ص 65.

9. التاج الجامع للاصول، ج 1، ص 381.

10. سنن الکبرى، ج 4، ص 132؛ مصنف عبدالرزاق، ج 3، ص 572.

11. مصنف عبدالرزاق، ج 3، ص 570.

12. السنن الکبرى 4: 131؛ مستدرک حاکم 1: 374.

13. رد المختار، ج 2، ص 263؛ المواهب اللدنیة، ج 3، ص 405.

14. میزان الاعتدال، ج 2، ص 459.

15. تهذیب الکمال، ج 4، ص 6.

16. سیراعلام النبلاء، ج 6، ص 33.