غفرانگه رب

در سفر از زبان خود چگونه استفاده کنیم؟
نویسنده : معین حج - ساعت ٤:٤٥ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۳/٥/۱٤
 

در زندگى انسان، زبان، مؤثرترین و آسان‌ترین ابزار براى ارتباط، ترجمان اندیشه، بیان احساس‌هاى درونى، آموزش میراث فکرى و انتقال فرهنگ و تجربه از نسلى به نسل دیگر است. از این‌رو، اهمیت و ارزشى بسیار دارد. از سویى دیگر، زبان، همان‌گونه که مى‌تواند مایه کمال و خوشبختى انسان باشد، در صورت کنترل‌نشدن، دین و دنیاى او را تباه مى‌کند.

اکنون در سفرهای زیارتی، از این زبان چگونه می‌‌توان در جهت مثبت یا منفی استفاده کرد؟


از جلوه‌هاى زبان، زیبا سخن‌گفتن است که در میان دیگر زیبایى‌هاى جهان، جایگاهى ویژه دارد. جایگاه والاى زبان، در عزت‌آفرینى یا زوال اخلاقى انسان‌ها، بر کسى پوشیده نیست. ازاین‌رو، شایسته است زائران سفرهاى معنوى از این جایگاه آگاهى یابند.

زبان، وسیله است و کاربرد هر وسیله و کارآیى آن، به نوع استفاده از آن بستگى دارد؛ مى‌تواند چون شمشیر برنده‌اى عمل کند و سر گوینده‌اش را به باد دهد یا از افتادن نابینایى در چاه جلوگیرى کند. امام على(ع) در این باره مى‌فرماید: «کَمْ مِنْ إنسانٍ أهْلَکَهُ لِسانٌ»(غرر الحکم:٢١٣)؛ «چه بسیار انسانى که زبان، او را نابود کرد».

بر این اساس، باید همواره مراقب این شمشیر تیز و برنده بود تا از پیامدهاى زیانبار آن در امان بمانیم و این مراقبت در سفرهاى زیارتى بیشتر خود را نمایان مى‌سازد.

امیرمؤمنان على(ع) به پیروان خویش سفارش مى‌کند:

«وَلْیَخزُنِ الرَّجُلُ لِسانَهُ فَإنَّ هَذَا اللِّسانَ جَمُوحٌ بصاحِبِهِ»؛(نهج البلاغه، خطبه١٧۶)

مرد باید زبانش را حفظ کند؛ زیرا همانا این زبان سرکش صاحب خود را به هلاکت مى‌اندازد.

بر همین اساس، به حفظ زبان سفارش شده است، چنان‌که ناصرخسرو سروده:

مکن مجروح دل‌ها را به طعنه *** چو کردى، به شدن سامان ندارد.

از امام على(ع) پرسیدند: «زیباترین آفریده خدا کدام است؟» حضرت فرمود: «سخن». گفتند: «زشت‌ترین آن کدام است؟» باز هم فرمود: «سخن». سپس فرمود:

«بِالکلامِ ابْیَضّتِ الْوجُوهُ وَ بِالکلامِ اسوَدَّتِ الْوُجُوهُ»(بحارالانوار٧٨: ۵۵

چهره‌ها با سخن، سفید مى‌شود و نیز با سخن، سیاه مى‌شوند.

بر اساس سخن زیباى امیرمؤمنان على(ع)، برخى به دلیل سخن سنجیده و وزین خود، روسفید مى‌شوند و گروهى به دلیل بیهوده‌گویى، پرگویى، غیبت، دروغ و مانند آن، روسیاه و سرافکنده مى‌گردند.

نقل است شخصى از رسول‌اکرم(ص) خواست وى را نصیحت کند. حضرت فرمود: «زبانت را حفظ کن!» و سه بار این جمله را تکرار کرد.(بحار الانوار٧:٣٠٣)

نگه دار زبان تا به دوزخت نبرند *** که از زبان بتر اندر جهان زیانى نیست

امام على(ع) مى‌فرماید:

«لا یَستَقیمُ إیمانُ عَبْدٍ حَتّى یَستَقیمَ قَلْبُهُ وَ لا یَسْتَقیمُ قَلْبُهُ حتّى یَستَقیمَ لِسانُهُ»؛(نهج البلاغه، خطبه ١٧۶)

ایمان بنده‌اى استوار نگردد تا دل او استوار شود، و دل او استوار نشود تا زبانش استوار گردد.

زبان، ترجمان قلب آدمى است و آنچه در وجود اوست، بر زبانش جارى مى‌شود؛ به تعبیر دیگر، زبان، آیینه تمام‌نماى وجود آدمى است.

زائر کوى جانان از آن زمان که در میقات حضور مى‌یابد و لباس احرام بر تن مى‌کند، پیمان یک‌دلى، یک‌زبانى و یک‌رنگى مى‌بندد و همواره خداوند را مى‌ستاید. در برابر الطاف بیکران خداوند، سر تعظیم و تسلیم فرود مى‌آورد. آنچه از زبانش مى‌تراود، در حقیقت از قلبش برخاسته است. از صفات زشت دورى مى‌کند و مى‌کوشد خود را با کردار و گفتار نیک به خدا و بندگان خدا نزدیک سازد. زائر، با لحنى نرم و کلامى محترمانه با دیگران سخن مى‌گوید. زائران باید از زبان براى گسترش خیر و نیکى و مهربانى و صداقت در همکارى بهره برند و نهایت دقت را در بیان نیکو و هماهنگى بین گفتار و رفتار داشته باشند و بدانند که دورویى، نفاق و دوگانگى روزى آشکار مى‌شود و چهره واقعى آدمى را نزد دیگران آشکار مى‌سازد.

 

کارکردهای مثبت زبان در سفر زیارتی؛ زیبایی‌های زبان

١. ذکر

٢. راستگویی

٣. استغفار

۴. قرائت قرآن

5. زیارت معصومین(ع)

6 . شکرگزاری

7 . دعا و راز و نیاز با خدا

 

کارکردهای منفی زبان در سفر زیارتی؛(زشتی‌های زبان)

١. عیب‌جویی

٢. غیبت

٣. دروغ

۴. دشنام و نفرین

۵. زخم زبان

۶. چاپلوسی و تملق

٧. تهمت

٨. خودستایی

٩. سخن‌‌چینی

١٠. رازگشایی

١٢. اهانت و تحقیر

١٣. بازگویی گناه

 

که البته هر یک از جنبه های زیبا و زشت استفاده از زبان که بیان شد، هر یک بحث مفصلی می‌‌طلبد که اینجا مجال نیست ولی قطعا شما گرامی با اندکی فکر و تأمّل به راحتی مصادیق آن را به فراوانی خواهید یافت.