غفرانگه رب

مسجد قبا؛ از یادگارهای رسول خدا(ص)
نویسنده : معین حج - ساعت ٦:۳٤ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/٩/٢٠
 

یکی از اماکنی که زائران عمره برای زیارت دوره به آنچا مشرف می‌‌شوند مسجد قبا می‌‌باشد.

این مسجد یکی از مساجد بسیار قدیمی و یادگار از رسول خدا(ص) می‌‌باشد.

مسجد قبا

در ادامه مطلب با این مسجد آشنا می‌شویم.


منطقه قبا در فاصله شش کیلومترى جنوب مسجد النبى قرار دارد و از نقاط خوش آب و هوا و از جمله مناطق زراعى و پر آب اطراف مدینه به شمار مى‌‌‏آید. به همین دلیل نخلستانهاى زیادى در قبا وجود داشته و دارد. این منطقه به دلیل واقع شدن در جنوب شهر، اولین محلى بود که از رسول خدا(ص) استقبال کرد.

مسجد قبا

آن حضرت پس از رسیدن به قبا، چند روزى را در آنجا بسر بردند تا آن که امیر مؤمنان، على(ع) و برخى دیگر از اعضاى خانواده‌‌‏اش به ایشان پیوستند، آنگاه همگى راهى یثرب شدند.

در چهار روزى که رسول خدا(ص) در قبا بود، مسجدى در این ناحیه بنا فرمود که طى آن تنها دیوارى از سنگهاى حره بر گرد آن کشیده شد. البته تا زمان توسعه ولید مسجد سقف نداشت‏ یا اگر هم داشت از همان شاخه‌‌‏هاى خرما بود.

مسجد قبا

بنا به نقل روایات بسیار، مسجد قبا مصداق آیه ‏«لمسجد أسس على التقوى من أول یوم أحق أن تقوم فیه»(1) مى‏‌‌باشد. این آیه اشاره به این نکته‏‌‌ که این مسجد از روز نخست بر پایه تقوا ساخته شده و لذا سزاوار است تا رسول خدا(ص) نه در مسجد ضرار در این مسجد نماز بگزارد. به دلیل نزول همین آیه در شان مسجد قبا، در آن زمان مسجد قبا را به نام‏ «مسجد التقوى‏» مى‏‌شناختند.(2)

مسجد قبا

این آیه در برابر مسجد ضرار ساخته شده که آن هم در قبا بوده و اساس آن بر پایه نفاق ساخته شد.

همچنین نقل شده است که آیه‏«فیه رجال یحبون أن یتطهروا و الله یحبُّ المطَّهَّرین»(3) در شأن نمازگزاران مسجد قبا نازل شده است.

بدین ترتیب، مسجد قبا نخستین مسجدى است که رسول خدا(ص) آن را بنا کرده است.

آن حضرت درباره نماز خواندن در مسجد قبا فرمود:

«من تطهر فى بیته ثم أتى مسجد قباء فصلّى فیه رکعتین کان کأجر عمرة»(4)؛

«کسى که خود را در خانه‏‌‌اش تطهیر کند، آنگاه به مسجد قبا در آید و دو رکعت نماز بخواند، ثواب یک عمره را برده است».

مسجد قبا

ورود رسول خدا(ص) را به قبا، دوشنبه دوازدهم یا چهاردهم ربیع الاول دانسته‏‌‌اند.

آن حضرت در این چند روز میهمان کلثوم بن هدم بود و در منزل سعد بن خیثمه با مردم ملاقات مى‏‌‌کرد. این دو منزل در سمت قبله مسجد قبا بوده و در توسعه اخیر مسجد قبا در درون مسجد قرار گرفته است.

رسول خدا(ص) بعدها نیز که در مرکز مدینه ساکن شد، هر هفته، گاه روزهاى شنبه و گاه دوشنبه به قبا مى‏‌‌آمد و در این مسجد نماز مى‏‌‌گزارد. ساکنان قبا نوعا از چهره‏‌‌هاى بسیار خوب اصحاب آن حضرت بودند.

عمر بن عبد العزیز در آخرین دهه قرن اول هجرى، به دستور ولید بناى اولیه مسجد قبا را تخریب کرد و از نو بنایى استوار بر پا نمود و براى آن رواقهایى نیز ساخت.

مسجد قبا بعدها به دست جواد اصفهانى، یکى از وزراى حکام موصل، در سال 555 قمرى باز سازى شد. آثار این وزیر در تمامى مکه و مدینه دیده مى‏‌‌شود و ما در این کتاب از چند مورد آنها یاد کرده‏‌‌‌ایم

مسجد قبا

 مسجد قبا همیشه مورد توجه مسلمانان بوده و بارها تعمیرات اساسى در آن صورت گرفته است. در سال 1388 قمرى ملک فیصل رواقهاى آن را در جهت‏ شرقى مسجد توسعه داد.

مسجد قبا یکى از مهمترین و زیباترین مساجدى است که در محدوده فعلى مدینه قرار دارد، چرا که با توسعه شهر، قبا نیز در محدوده مدینه قرار گرفته است. بناى جدید آن مربوط به سال 1406 هجرى قمرى مى‏‌‌باشد.

کتیبه‏‌‌اى سنگى که مربوط به این بازسازى است در بیرون مسجد نصب شده است.

-----------------------------

پی نوشتها:

1-توبه: 108.

2-تاریخ المدینة المنورة،ج1، ص 55.

3-توبه: 108.

4-تاریخ المدینة المنورة: ج1، ص41.