غفرانگه رب

دانستنیهایی در مورد « منزل چسبیده به کعبه »
نویسنده : معین حج - ساعت ٢:٥۳ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/٧/٢٦
 

این مکان با راهنمایی جبرئیل امین، محل نزول ابراهیم خلیل(علیه‌‌السلام) و همسرش هاجر و کودک شیر خواره‌‌اش اسماعیل(علیه‌‌السلام) شد و به امر الهی خانه و مأوای ااعیل و مادرش گشت.

حجر اسماعیل

 


ریشه حِجر از کجاست؟

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی حج، این مکان با راهنمایی جبرئیل امین، محل نزول ابراهیم خلیل(علیه السلام) و همسرش هاجر و کودک شیر خواره‌‌اش اسماعیل(علیه السلام) شد و به امر الهی خانه و مأوای اسماعیل و مادرش گشت. بر طبق نقلی که شیخ کلینی از امام صادق(علیه السلام) آورده است، هنگامی که اسماعیل ولادت یافت، ابراهیم(علیه السلام) او و مادرش را بر الاغی سوار کرد و با راهنمایی جبرئیل حرکت کردند تا به جایگاه حجر رسیدند. آنان مقداری غذا و آب به همراه خود داشتند.

محل کعبه به صورت تپهای کوچک و تلی از خاک سرخ مملو از کلوخ بود، ابراهیم روی به جانب جبرئیل کرد و پرسید: آیا بدین جا ماموریت یافته‌‌ای؟ در پاسخ شنید: آری! و بدین سان اینجا خانه اسماعیل شد، پیش از آنکه نام حِجر اسماعیل به خود گیرد.

از همین روست که میبینیم گاهی در روایات از آن تعبیر به منزل و بیت اسماعیل می‌‌شود؛ مثل روایتی که مفضل بن عمر از امام صادق(علیه السلام) نقل کرده است که: «الحجر بیت اسماعیل»؛ حجر خانه اسماعیل است.

اسماعیل در این خانه پرورش یافت و رشد کرد و منشأ آثاری جاویدان شد.


دفن شدگان در حجر اسماعیل

۱. عدهای از پیامبران

این مکان مدفن عدهای از پیامبران الهی است و سرانجام محلی که به امر خداوند و هدایت جبرئیل امین به عنوان خانه اسماعیل مشخص شده بود، آرامگاه و مضجع عدهای از رادمردان متصل به رشته وحی خداوندی گردید تا از نو منشأ نور و هدایت گردد و عنوان آیت پروردگاری به خود گیرد و بازتابش جهان را فراگیرد. در پایانِ روایتی که شیخ کلینی به سندش از معاویه بن عمار از حضرت امام صادق(علیه السلام) درباره حجر اسماعیل نقل کرده، چنین آمده است…: فیه قبور الأنبیاء؛ در آن قبرهای پیامبران است.

 

۲. مادر اسماعیل

ظاهراً نخستین کسی که پیکر او در این مکان به خاک سپرده شده، هاجر مادر اسماعیل است و همان گونه که گفتیم، اسماعیل پس از دفن مادر، اطراف آن را سنگ چین کرد تا زیر پای مردم قرار نگیرد. این کار او شدت علاقهاش را به مادر رنج کشیده اش نشان میدهد.

 

۳. اسماعیل

در قرآن کریم دوازده بار نام مبارک اسماعیل ذکر شده است که ظاهراً به استثنای یک مورد آن، طبق یک تفسیر، سایر موارد در حق اسماعیل فرزند ابراهیم خلیل است و آن یک مورد استثنا، درباره اسماعیل صادق الوعد است که در سوره مریم از او یاد شده.

 

۴. دختران اسماعیل

چند تن از دختران اسماعیل، از جمله کسانی هستند که در حجر اسماعیل به خاک سپرده شدند. در کافی به نقل از امام صادق(علیه السلام) روایت شده است: در حجر نزدیک رکن سوم کعبه(غربی) تنی چند از دختران اسماعیل دفن شدهاند.

 حجر اسماعیل

پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله وسلم) در حجر اسماعیل

تاریخ صحنههای گوناگونی را از حضور پیامبر بزرگ اسلام حضرت محمد مصطفی(صلی الله علیه و آله وسلم) در حجر اسماعیل ضبط و نقل کرده است. در یک نگاه، حجر اسماعیل جایگاه او، محل اعلام رسالت، جایگاه تلاوت قرآن کریم، تریبون سخنرانی، عبادتگاه، مکان پاسخ دهی به پرسشها و محل انجام و دیده شدن برخی از معجزههای پیامبر(صلی الله علیه و آله وسلم) بوده است.

 

امامان(علیهم السلام) در حجر اسماعیل

اهل بیت عصمت وطهارت(علیهم السلام) نیز هریک با حضور در حجر اسماعیل، از خود صفحات ماندگار ثبت کردهاند و اینجا را نه تنها عبادتگاه، بلکه مدْرس ودانشگاه خود قرار دادند، که با پاسخ دهی به پرسشهای پرسشگران، دلهای دلداگان را به نور حق جلا دادند.

 

مناجات امام سجاد(ع) در حجر

حجر اسماعیل یکی از خلوتگاههای حضرت امام الساجدین زین العابدین علی بن الحسین(علیه السلام) با خدای سبحان است و این مکان مقدس یکی از جاهای راز و نیاز و گریه این عبد حقیقی با معبود است و آنقدر مناجات حضرت امام سجاد(علیه السلام) اهمیت دارد که فرزند برومندش قطب عالم امکان، حضرت امام مهدی صاحب الزمان(عَجَّل‏ الله‏ تعالی فرجَه الشریف توجهی خاص و عنایتی ویژه به آن دارد.

علامه مجلسی از شهید نقل میکند که طاووس یمانی می‌گوید: در ماه رجب از کنار حجر گذشتم، دیدم کسی است که به رکوع و سجود میرود. دقت کردم دیدم علی بن الحسین(علیه السلام) است، با خود گفتم: خوشا به حالت! مردی صالح از اهل بیت نبوت است، قسم به خدا که باید دعای او را غنیمت شمارم. مراقب احوال او بودم تا که از نماز خود فارغ شد. کف دستان خود را به جانب آسمان بلند کرد و گفت:

«سیّدی سیّدی و هذه یدای قد مددتهما إلیک بالذّنوب مملوّة،…»

آقای من، این دستان پر از گناه را به درگاهت بالا آوردم، و چشمانم امید به تو دارد، و کسی که با پشیمانی(از کرده خود) تو را در حال زار فراخواند، سزاوار آن است که با لطف و کرمت پاسخش گویی، آقای من! آیا مرا از تیره روزان قرار دادی تا که بسیار بگریم، یا که از نیکبختان گردانیدی تا امیدوار باشم، آقای من! آیا اعضای پیکرم را برای زدن گرزها آفریدی! آیا معده ودستگاه گوارشیم را برای نوشیدن حمیم(شراب جهنمیان) آفریدی؟ آقای من! اگر بندهای توان فرار از آقایش را داشت اولین فرار کننده از درگاهت بودم، ولی می‌دانم که توانایی آن را ندارم. آقای من! اگر شکنجه شدنم بر حکومتت میافزود از تو صبر بر عذاب را میخواستم، ولی میدانم که بندگی اطاعت کنندگان بر حکومتت نمیافزاید، و سرکشی معصیت کاران چیزی از آن نمیکاهد.

آقای من! من کیام؟ از تو میخواهم که به فضلت از من درگذری، و بدی مرا بپوشانی، و با کرامت از توبیخ و سرزنشم درگذری. خدای من و آقایم! به هنگام مرگ که بر بستر افتادهام و عزیزانم مرا میگردانند، برمن رحم نما، و به هنگامی که همسایگان نیکوکار من، جسدم را در غسالخانه غسل میدهند ترحم کن و به هنگامی که نزدیکانم پیکر مرا بر میدارند بر من رحم کن و در آن خانه تاریک بر وحشت و غربت و تنهاییم رحم کن، آیا غیر از مولا کسی بر بنده رحم میکند؟ آن گاه به سجده افتاد و فرمود:

«أعوذ بک من نار حرّها لا یطفی، و جدیدها لا یبلی، و عطشانها لا یروی»

به تو پناه میبرم از آتشی که گرمایش خاموش نمی‌شود، و تازه اش از بین نمیرود، و تشنهاش سیراب نمیگردد.

آنگاه گونه راست خود را بر زمین نهاد و فرمود:

«اللهمّ لا تقلّب وجهی فی النار بعد تعفیری و سجودی لک، بغیر منٍّ منّی علیک، بل لک الحمد والمنّ علیّ»

خدایا، پس از آنکه صورتم برای تو سر به خاک نهاد و خاک آلود شد، دیگر این صورت را در آتش مسوزان، بدون آنکه من هیچ منتی بر تو داشته باشم، بلکه تمام منت از آنِ تو بر من است.

آنگاه سمت چپ صورت خود را بر زمین گذاشت و فرمود: «إرحم من أساء واقترف، و استکان و اعترف»؛ بر کسی که بد کرده وگناه کرد، ودر برابرت به خواری افتاده و به نافرمانی ومعصیت خود اعتراف نمود رحم فرما.

آنگاه به سجده بازگشت و پیشانی خود را بر زمین نهاد و فرمود: «إن کنتُ بئس العبد فأنت نعم الرّب»؛ اگر من بنده بدی بودم ولی تو خدای خوبی هستی.

و صد بار فرمود: العفو العفو؛ از تو درخواست عفو و بخشش دارم.

طاوس یمانی میگوید: به گریه افتادم تا آنجا که صدای گریه من بلند شد.

حضرت روی به جانب من گردانید فرمود: یمانی! چرا گریه میکنی؟ مگر اینجا جایگاه گناهکاران نیست...

 

امام محمد باقر و امام جعفر صادق علیه السلام در حجر اسماعیل

در روایت امده است که امام محمد باقر و امام صادق(علیهما السلام) در حجر به عبادت میپرداختند. یکی از راویان میگوید: امام صادق(علیه السلام) را در حجر زیر ناودان روبروی خانه خدا دیدم - در حالی که دست‌های خود را باز کرده بود - چنین دعا می‌فرمود:

«اللهمّ ارحم ضعفی، و قلّة حیلتی،…»

خداوندا، بر ناتوانیم و کمی چاره سازیم رحم کن، خدایا! بهره رحمتت را برمن فرو فرست، و روزی فراوان را بر من ارزانی دار، و شر فاسقان جن و انس و عرب و عجم را از من دور کن، خداوندا! روزی را برمن فراوان کن و بر من سخت نگیر. خدایا! مرا رحم کن و مرا عذاب نده، از من خوشنود و راضی باش، به من خشم مگیر، که تو شنونده دعا و نزدیک و پاسخ دهندهای.