غفرانگه رب

اسرار و رازهای حج(5)
نویسنده : معین حج - ساعت ٩:٠٧ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۱/۸/٢٥
 

قسمت پنجم از فلسفه و اسرار شگفت فریضه حج را تقدیم دوستان می‌‌کنم.


منزل دوّم: سیر من الحقّ فى الحقّ

ادامه اعمال منزل دوم:

13) زیارت مدینه؛

پس از إتمام، مکمّل اعمال سالکان، تشرّف به مدینه منوّره و زیارت مرقد پیغمبر اکرم(ص) و حضرت زهرا و ائمه بقیع(علیهم‏‌‌السلام) است و حجّ بدون زیارت آنان ناقص و نظیر تمسّک به قرآن منهاى ولایت است. از این جهت در روایات اهل بیت(علیهم‏‌‌السلام) وارد شده که زیارت مدینه منوّره، اتمام حجّ است.[وسائل الشیعه، ج 10، ص 254 و 255]

در قرآن شریف از توسّل به اهل بیت[علیهم‏‌‌السلام] با عنوان «اِبْتِغاءُ الْوَسیلَةِ اِلَى اللَّهِ تَعالى» یاد شده است؛ «یا اَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ابْتَغُوا اِلَیْهِ الْوَسیلَةَ»[مائده: 35]؛ «اى کسانى که ایمان آورده‏اید، پرهیزکارى پیشه کنید و وسیله‏اى براى تقرب به خدا انتخاب نمایید».

و از برترین توسّلات، دعا و استغفار در مراقد و مزارات مطهّر آنان است، که در حقیقت دعا و استغفار در محضر آنهاست و از موارد ویژه استجابت دعا و آمرزش گناهان، عرض و انجام این اعمال در محضر منوّر آن حضرات است: «وَ لَو اَنَّهُمْ اِذْ ظَلَمُوا اَنْفُسَهُمْ جاءُوکَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوّاباً رَحیماً» [نساء: 64] «و اگر این مخالفان هنگامى که به خود ستم مى‏‌‌کردند (و فرمانهاى خدا را زیر پا مى‏‌‌گذاردند) به نزد تو مى‏‌‌آمدند و از خدا طلب آمرزش مى‏‌‌کردند و پیامبر هم براى آنها استغفار مى‏‌‌کرد، خدا را توبه پذیر و مهربان مى‏‌‌یافتند».

و از این جهت در روایات اهل بیت‏(علیهم‏‌‌السلام) سفارش بسیارى بر زیارت قبور اهل بیت شده است؛ از جمله: حضرت زهرا(علیهاالسلام) فرمودند: هر کس سه روز حضرت رسول(صلى الله وعلیه وآله وسلم) را زیارت کند، بهشت براى او واجب مى‏‌‌شود[وسائل الشیعه، ج 10، ص 287].

و نیز در روایتى از حضرت رضا(علیه‏‌‌السلام) مى‏‌‌خوانیم که: «زیارت حضرت رسول، زیارت خداست»[وسائل الشیعه، ج 10، ص 255] و یا در روایت دیگرى از امام صادق(علیه‏‌‌السلام) آمده است که: «براى هر امام بر ذمّه پیروانش، عهدى است و به تحقیق، زیارت قبور آن امامان، از نهایت وفادارى شیعیان بدان عهد است، پس هر آن کس که ائمه‏(علیهم‏‌‌السلام) را - در حالى که راغب در زیارت آنان باشد - زیارت کند، آن امامان، در روز جزا شافعان وى خواهند بود.[وسائل الشیعه، ج 10، ص 253]

 

مراعات چند چیز براى زائرانى که به این توفیق عظیم رسیده‏اند ضرورى است:

1) توجّه به این که در محضر آنان هستند، و گفتار و کردار و افکار و نیّات آنها در محضر آنهاست؛ «قُلِ اعْمَلُوا فَسَیَرىَ اللَّهُ عَمَلَکُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ»[توبه: 105] «بگو عمل کنید، خداوند و فرستاده او و مؤمنان اعمال شما را مى‏‌‌بینند».

از این جهت باید با دلى پاک و ضمیرى خالص و با ادب در گفتار و کردار و پس از اجازه خواستن، وارد حرم مطهّر شوند؛ «یا اَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِىِّ اِلّا اَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ»[احزاب: 53] «اى کسانیکه ایمان آورده‏اید وارد خانه‏هاى پیامبر نشوید مگر با اجازه».

و شاید حتّى بلند خواندن زیارت در آنجا سزاوار نباشد چه رسد به گفتگو با دیگران؛ «لا تَرْفَعُوا اَصْواتَکُمْ فَوقَ صَوتِ النَّبِىّ» [حجرات: 2] «صداى خود را فراتر از صداى پیامبر نکنید».

و ادب در ایستادن و نشستن باید مراعات شود؛ نظیر کسى که در محضر آنها مى‏‌‌نشیند.

این آداب از آنروست که رسول اکرم(صلى الله وعلیه وآله وسلم) و أئمّه(ع) أصدق مصادیق انسان کاملند و انسان کامل همواره زنده و شاهد است و از اینرو در محضر انور آنان به هنگام اذن دخول مى‏‌‌خوانیم: «وَ اَعْلَمُ اَنَّ رَسُولَکَ وَ خُلَفائَکَ علیهم‏‌‌السلام اَحْیاءٌ عِنْدَکَ یُرْزَقُونَ، یَرَونَ مَقامى وَ یَسْمَعُونَ کَلامى وَ یَرُدُّونَ سَلامى وَ اَنَّکَ حَجَبْتَ عَنْ سَمْعى کَلامَهُمْ وَ فَتَحْتَ بابَ فَهْمى بِلَذیذِ مُناجاتِهمْ ...»[در اذن دخول حرمهاى شریف، کتب ادعیه]«و من یقین دارم که رسول و خلفاى تو در نزد تو زنده‏اند و روزى داده مى‏‌‌شوند، مقام مرا مى‏‌‌نگرند و کلام مرا مى‏‌‌شنوند و سلام مرا پاسخ مى‏‌‌دهند و اینک تو بر گوش من از کلام آنان پرده افکنده‏اى ولى باب التذاذ از مناجات با آنان را بر رویم گشوده‏اى». 

2) آمادگى براى رفتن به حرم، براى گرفتن فیض؛ بعبارت دیگر آمادگى براى وصل، چنانکه از علّامه مجلسى(قدس سره) نقل شده است که پس از تشرّف به نجف اشرف، پیش از زیارت قبر مطهّر امیر مؤمنان، براى آمادگى، روزها را در وادى السلام نجف در مقام قائم -عجّل اللَّه تعالى فرجه- و شبها را در رواق مطهّر حرم، به ریاضت مشغول شده و پس از مدّتى با آمادگى به زیارت قبر مطهّر نائل گشته است. 

3) توجّه به این که گناه، مخصوصاً «حقّ الناس»، موجب دل آزردگى اهل بیت(علیهم‏‌‌السلام) است و این مضمون که هرگونه ستم به شیعیان ما در حکم ظلم به ماست، به صورت متواتر در روایات وارد است.

جهت خشنود ساختن اهل بیت(علیهم‏‌‌السلام) به واسطه تصمیم جدّى بر این که تا بتواند کمک و اعانت به همنوعان و بویژه شیعیان را ترک نکند و تصمیم جدّى بر این که ظلم و اجحاف به دوستان آنها نداشته باشد و با این توبه و تصمیم وارد حرم شود. 

4) همّت او در زیارات بلند باشد، فقط به خواستن حوائج دنیوى یا اخروى اکتفا نکند بلکه اینگونه حوائج را به خود آنها واگذارد، «عِلْمُهُمْ بِحالِنا حَسْبُنا مِنْ سُؤالِنا» بلکه همّت او این باشد که از نور آنها منوّر شود، از ولایت تکوینى آنها در جهت عروج استفاده کند؛ زیرا کسى مى‏‌‌تواند به مقام فنا و لقاء برسد که داراى چند چیز باشد؛ بُراق براى عروج، زاد و راحله براى راه، راهنما براى گم نشدن و رسیدن به مطلوب، و نور براى استفاده کردن از آن در ظلمتها.

براق این راه براى انسان، بُعد ناسوتى اوست که به آن جسم مى‏‌‌گویند. لذا قرآن براى تقویت این براق سفارش کرده است؛ «وَ ابْتَغِ فیما آتاکَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَ لا تَنْسَ نَصیبَکَ مِنَ الدُّنْیا»؛[قصص: 77] «در آنچه خدا به تو داده، سراى آخرت را جستجو کن و بهره‏ات را از دنیا فراموش نکن».

زاد و راحله؛ تقوا و روح خدا ترسى است که از دیدگاه قرآن بهترین توشه است؛ «تَزَوَّدُوا فَاِنَّ خَیْرَ الّزادِ التَّقْوى»[بقره: 197] «زاد و توشه تهیه کنید که بهترین زاد و توشه، پرهیزکارى است».

و نور این راه، که انسان را از ظلمتها نجات مى‏‌‌دهد، قرآن است؛ «قَدْ جاءَکُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَ کِتابٌ مُبینٌ»[مائده: 15] «از طرف خدا نور و کتاب آشکارى به سوى شما آمد».

و راهنما، اهل‏بیت‏(علیهم‏‌‌السلام) هستند که بدون آنها هیچ موجودى به کمال نخواهد رسید و هیچ انسانى به مقام وصل نائل نخواهد شد.

و در طریق سیر و سلوک نیز افرادى که از این راهنما استفاده نکردند، بجاى وصل براى آنها قطع حاصل شد و بجاى هدایت، در ظلمات ضلالت گرفتار شدند و از نظر قرآن، اهل بیت(علیهم‏‌‌السلام) و در زمان ما قطب عالم امکان و محور عالم وجود و واسطه بین غیب و شهود؛ حجّة بن الحسن المهدى الموعود -عجّل اللَّه تعالى فرجه- هدایت این راه را به عهده دارند؛ «وَ جَعَلْناهُمْ اَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنا»[انبیا: 73] «و آنها را پیشوایانى قرار دادیم که به فرمان ما مردم را هدایت مى‏‌‌کردند».

بنابراین، توسّل هم یک امر لازم است و بهترین توسّلات زیارت قبور مطهّر آنهاست.

منبع: اسرار حج(آیت الله حسین مظاهری)