غفرانگه رب

واقعه تلخ فخ و شهدای فخ
نویسنده : معین حج - ساعت ۱:٢٠ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/٧/۳
 

منطقه «فخ» در شمال مکه و در 4 کیلومتری مسجدالحرام یادآور حادثه‌‌ای تلخ و شوم و یادآور حادثه ننگین کربلاست.

حادثه ای که در آن جمعی از ارادتمندان و نوادگان امام مجتبی و امام حسین(علیهما السلام) به شهادت رسیدند.


یکی از قیامهایی که شیعیان در مقابل ظلم وستم حکومت عباسی انجام دادند، قیام حسین بن علی بن حسن است که در سال 169ه ق در منطقه فخ، در زمان خلافت هادی عباسی اتفاق افتاد.

نسب رهبر این قیام: حسین بن علی بن حسن بن حسن بن حسن المجتبی(ع).(1)

رهبر این قیام همانگونه که مشاهده می‌‌کنید نبیره‌‌ی امام حسن مجتبی(علیه السلام) و از خاندان فضل و جهاد و علم و عبادت و از شریفترین بیت، یعنی اهل بیت پیامبر اسلام می‌‌باشد.

 از ویژگی های این قیام این است که قبل از وقوع این حادثه، روایاتی در مورد مقام و منزلت حسین بن علی صاحب فخ وارد شده است، که جالب توجه است، و در اینجا به یک روایت اشاره می‌‌کنیم:

امام محمد باقر(ع) روایت می‌‌کند که روزی پیامبر(ص) از سرزمین فخ عبور می‌‌کرد؛ هنگامی که به موضع فخ رسید، پیامبر از مرکب پیاده شد و درآنجا دو رکعت نماز خواند، در رکعت دوم بی اختیار به گریه افتاد و اصحاب هم از گریه آن حضرت به گریه افتادند.

پیامبر دلیل گریه خویش را چنین شرح داد: در رکعت اول نماز بودم، که جبرئیل بر من نازل شد و خبر داد: «ای محمد، مردی از فرزندان تو در همین مکان کشته خواهد شد و پاداش و اجر هر کسی که در رکاب او به شهادت می‌‌رسد، ثواب و پاداش دو شهید است».(2)

امام کاظم(علیه السلام) هم پس از شهادت حسین بن علی صاحب فخ، در مورد قداست وپاکی او فرمود: «بخدا سوگند او رفت و به شهادت رسید در حالی که مسلمانی صالح و روزه دار و امر کننده به معروف و نهی کننده از منکر بود، همانند او در خاندانش یافت نمی‌‌شود».(3)

امام جواد(علیه السلام) در مورد بزرگی حادثه دلخراش فخ می‌‌فرماید: «پس از واقعه کربلا برای ما قتلگاهی بزرگتر از حادثه فخ نبود».(4)

 در رابطه با اینکه آیا این قیام با قیام امام حسین(علیه السلام) ارتباطی داشته است یا خیر؟ شاید بتوان گفت که هر چند این قیام به علت فاصله زمانی که با قیام کربلا دارد -قیام کربلا در سال61ه ق اتفاق افتاد و قیام شهید فخ در سال169ه ق- ارتباط مستقیمی با آن حادثه ندارد، و لیکن بدون شک می‌‌توانست از آن قیام الگوپذیری داشته باشد.

 شهدای فخ

دلیل قیام شهید فخ:

مورخ مشهور؛ یعقوبی در مورد علت این قیام می‌‌گوید:

اصرار حکومت عباسی بر دستگیری طالبیان باعث شد که آنان به سوی حسین بن علی رفته و از او بخواهند تا قیام کند، اما وی به همراهی آنان اطمینان نداشت. از این رو اگر چه تعداد بسیاری از کسانی که به حج آمده بودند با او بیعت کردند؛ اما کمتر از پانصدنفر با او همراهی کردند. آنها در سرزمین فخ در نزدیکی مکه مکرمه، با سپاهیان هادی عباسی روبه رو شدند و بیشترآنها نیز پراکنده شدند وحسن بن علی به همراه عدّه‌‌ای به شهادت رسیدند.(5)

حکومت ظالم عباسی در این حادثه جسارت وناجوانمردی یزید بن معاویه را تکرار کردند و سرهای شهدا را بریده و بر نیزه زده و در مکه مکرمه در معرض تماشای حجاج و زائران خانه خدا قرار دادند. بیش از صد سر بالای نیزه بود و سر حسین بن علی رهبر قیام فخ و سر سلیمان بن عبدالله بن حسن در پیشاپیش سرها بود.(6)

این جنگ خونین در ظهر روز شنبه هشتم ذی الحجة، سال 169 با شهادت حسین وجمعی از یارانش به پیان رسید.(7)

و اما همانندی هایی که می‌توان برای قیام حسین بن علی و یارانش در قیاس با قیام نینوای حضرت اباعبدالله الحسین(ع) برشمرد می‌توان به این مسائل اشاره کرد:

رهبر این انقلاب هم حسین بن علی بود، آنها در غربت به شهادت رسیدند، رهبر فخی‌ها در زمان شهادت روزه بود، سرهایشان را جدا کرده و در شهرها گرداندند، بدن هایشان را پس از شهادت روی زمین‌های گرم رها کردند، خانه هایشان را درمدینه به آتش کشیدند و سرهایشان را به مقابل امام موسی بن جعفر (ع) آوردند.

در هیچ کجای این زمین خاکی جایی یافت نمی‌شود که به این اندازه امامزاده در یک جا دفن شده باشد. تعداد امام‌‌زاده‌های دفن شده در این منطقه را بین ۷۵ تا۹۰ نفر گفته‌‌اند. مزار شهید حسین بن علی نیز جدای از مجموعه و بر فراز یک کوه کم ارتفاعی است که پس از تخریب، آثار آن هنوز برجای مانده است.

==========

 پی نوشتها:

1- کامل ابن اثیر،ج9ص90/ تاریخ طبری،ج8ص192؛/ مروج الذهب مسعودی؛ج3ص339.

2- بحارالانوار، ج48ص170 / مقاتل الطالبیین؛ص290 / تنقیح المقال مامقانی، ج1، ص337کلمه «حسین».

3- بحارالانوار،ج48ص165.

4- تنقیح المقال مامقانی، ج1ص337؛/ عمدة الطالب ابن عنبه ص172 وص211.

5- تاریخ یعقوبی،ج2،ص404-405.

6- تاریخ طبری؛ج8ص197.

7- ماهیت قیام شهید فخ؛ سید ابوفاضل رضوی اردکانی،ص169.