غفرانگه رب

سفارشات اسلام در اخلاق و آداب سفر
نویسنده : معین حج - ساعت ۸:۳٠ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٢/٦/٢٦
 

دین مبین اسلام که برای هر کاری حتی خوابیدن و غذا خوردن و دستشویی رفتن انسان برنامه و راهکار دارد، برای سفر رفتن انسان نیز راهکارهایی را ارائه داده است.

از آنجا که سفر عظیم حج، یکی از مهمترین سفرها در طول عمر انسان است، و این ایام، آغاز این سفر معنوی و الهی است، برخی آداب سفر را تقدیم می‌‌کنم.


الف: همسفر و همسفری

تنها و بدون همراه سفر کردن، مورد لعنت پیامبر(صلّی الله علیه وآله) می‌‌باشد.(1)

پس انسان باید قبل از سفر، رفیق پیدا کند(2)

و بسیار بجاست که افراد خوش اخلاق را پیدا کند، تا در طول راه مسأله ای پیش نیاید.(3)

بعد از آن نیز با همسفران خود همفکری و همکاری کند و از خود مخالفتی نشان ندهد، مگر در مورد خلاف و گناه.(4)

باید بدانیم در میان دو همسفر هر کس ملایم‌‌تر و رفیق‌‌تر است، اجر بیشتری دارد(5) و کسی که از همسفرهای خود، ناراحتی دید و تحمل کرد و نگذاشت کار به گفتگوهای تند منجر شود، خداوند متعال در قیامت به او، بر فرشتگان مباهات می‌‌کند.(6)

 

ب: نماز قبل از سفر

مسافر هنگام خروج از منزل، دو رکعت نماز بخواند، سپس خود و اهل و فرزند و مال و عافیت و دنیا و آخرت خود را به دست خدا بسپارد و حرکت کند. پیامبر(صلّی الله علیه وآله) فرمود: هرکه چنین کند خداوند حاجت او را خواهد داد.(7)

 

ج: آگاهی دوستان

انسان هنگام سفر، باید دوستان خود را از سفری که در پیش دارد آگاه سازد و آنان نیز هنگام بازگشت به دیدنش آیند.(8)

 

د: خدمت به همراهان

در سفر سعی کند، به همراهان و همسفران خود خدمت کند، زیرا پیامبر(صلّی الله علیه وآله) فرمود: «سیّد القوم خادمهم فی السّفر»(9)؛ بزرگ هر قومی، کسی است که در مسافرت به دیگران خدمت کند.

و خود آن حضرت در سفری که همراهان حضرت، برای تهیه غذا هریک، کاری را به عهده گرفته بودند، شخصاً عهده دار جمع آوری هیزم شد و هرچه خواستند پیامبر(صلّی الله علیه وآله) را از آن کار باز دارند، قبول نکرد و فرمود: «إنّ اللّه عزّ و جلّ یکره من عبده اذا کان مع اصحابه أن ینفرد من بینهم»(10)؛ خداوند دوست ندارد در میان چند نفری که با هم هستند یکی امتیاز داشته و کنار باشد.

شخصی به امام صادق(علیه السلام) عرض کرد: همین که به مکه رسیدیم دوستانمان برای طواف خانه خدا حرکت کردند و مرا برای نگهداری اثاثیه جا گذاشتند. امام فرمود: «انت اعظمهم اجراً»(11)؛ اجر و پاداش تو از آنان بیشتر است.

 

هـ : هماهنگی با مسافران

رفیق سفر باید از نظر مقام و مال هماهنگ تو باشد و اگر بیشتر از تو پول خرج کند و یا شخصیت و عنوان اجتماعی اش بیشتر باشد قهراً تو به یک موجود تابع و طفیلی و نیمه اسیر درمی آیی.

امام باقر(علیه السلام) می‌‌فرماید: «إذا صحبتَ فاصحب نحوک و لا تصحب مَن یکفیک فإنّ ذلک مذلّة للمؤمن»(12)؛ با شخصی همانند خود دوستی کن و با کسانی که مخارج تو را می‌‌دهند همراه نباش؛ زیرا با این عمل، مؤمن خوار و اسیرگونه می‌‌شود.

و در روایت دیگر امام صادق(علیه السلام) فرمودند: «إصحَب مثلک»(13)؛ با شخصی مثل خودت همراه باش.

 

و: آداب دیگر

در روایات برای سفر آدابی بیان شده، مانند:

دعاو صدقه هنگام مسافرت،

سفارش بستگان به تقوا هنگام خروج از منزل،

شوخی سالم با همسفران،

مشورت با آنان،

احترام بزرگترها،

تسلیم تصمیمات دوستان بودن جز در گناه،

همکاری و دلسوزی،

بخشش و ایثار،

تعیین مسئول و مدیر در مسیر راه،

مراعات کردن حال کسانی که ضعیف یا بیمار هستند و یا در راه بیمار می‌‌شوند،

برداشتن وسایل لازم از قبیل: لباس، اسلحه، سوزن، نخ، مسواک، ظرف آب و یک سری ادویه جات و وسایل لازم دیگر

و سعی در رسیدن به منزل قبل از غروب،

و فاصله نگرفتن از یکدیگر هنگام حرکت بطوری که همدیگر را نبینند،

هدیه و سوغات آوردن،

بازگو نکردن رنجها و مشکلات سفر پس از بازگشت،

و... که از نقل روایات آنها صرف نظر می‌‌کنیم.(14)

------------------

پی نوشتها:

1 . محجة البیضاء، ج 4، ص 60.

2 . همان، ص 59 .

3 . بحار، ج 76، ص 273.

4 . همان، ص 73.

5 . بحار، ج 76، ص 268.

6 . همان، ج 76، ص 275.

7 . محجة البیضاء، ج 4، ص 62.

8 . وافی، ج 2، ص63.

9 . بحار، ج 73، ص 217.

10 . بحار، ج 76، ص 273.

11 . فروع کافی، ج4، ص545 .

12 . بحار، ج 76، ص 268.

13 . بحار، ج 76، ص 269.

14 . برای توضیح بیشتر به جلد 76 بحار مراجعه شود.

(منبع:با قرآن در سرزمین وحی)