غفرانگه رب

نکاتی مهم برای اجرای احکام در کاروانهای حج (7)
نویسنده : معین حج - ساعت ٦:٠٤ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/۸/۱٦
 

دانستن آداب و احکام حج مهم است، ولی مهمتر از آن، نحوه اجرای احکام است.

به همین دلیل در هفتمین قسمت از این مباحث، مطالبی برای دانستن شیوه اجرای احکام حج تقدیم می‌‌شود.

انجام اعمال حج +‌اجرای اعمال حج


اعمال مکه

به فتواى بسیارى از فقها اعمال بعد از منا تا آخر ذى حجه وقت دارد، (مناسک، مسأله 1172) بنابر این، کسانى که از انجام اعمال معذورند و در شلوغى نمى‌‌توانند اعمال را به جا آورند، صبر مى‌‌کنند تا پس از گذشت چند روز خلوت شده و اعمال را به جا مى‌‌آورند.

ولى باید توجه داشت: تا وقتى که طواف حج و سعى را به جا نیاورده اند، بوى خوش همچنان حرام است و تا وقتى که طواف نساء و نماز آن را به جا نیاورده باشد، زن و مرد به یکدیگر حرام هستند. (مناسک، مسأله 1179)

 

عمره مفرده پس از اعمال

در حدّ امکان زائران به انجام عمره مفرده پس از اعمال حج تشویق نشوند، چون احتمال آن هست که اعمال را به طور صحیح انجام ندهند و همچنان در احرام باقى بمانند، به علاوه که مراعات فاصله با عمره قبلى نیز لازم است، که به فتواى حضرت امام خمینى (قدس سره) در فاصله کمتر از یک ماه به قصد رجاء مى‌‌توان به جا آورد. (مناسک، مسأله 1311)

 

بیماران و مجروحان

اگر براى حاجى بر اثر بیمارى یا تصادف یا حادثه دیگر، مشکلى پیش آمد و نتوانست اعمال را ادامه دهد، در اوّلین فرصت روحانى کاروان را مطلع کنید تا با نشان دادن راه صحیح شرعى، بقیه اعمال را به پایان ببرد، چون در احکام شرعى وظیفه تمام افراد مشخص شده است.

 

بخش سوم: نکات فقهى عمره و حجّ

برخى از احکام عمره و حج داراى ویژگى خاصى است که به جهت تشابه با مسائل دیگر، ممکن است مورد غفلت قرار گیرد یا در تطبیق بر موضوعات آن ها، اشتباهى رخ دهد. بنابراین،در این مورد باید دقت و توجّه ویژه شود. اکنون به پنجاه نمونه آن اشاره مى‌‌شود:

1 ـ به فتواى امام خمینى (قدس سره) استطاعت با وجوه شرعى حاصل نمى‌‌شود، ولى به نظر سایر مراجع حاصل مى‌‌شود. (مناسک، م 40 و 48)

2 ـ براى کسى که قصد رفتن به مکّه را دارد، عبور از میقات بدون احرام جایز نیست. احرام پیش از میقات نیز جایز نیست، مگر آن که نذر کند پیش از میقات محرم شود.(19) (مناسک، م 215، 217، 218 و 226)

3 ـ مقدار واجب لباس احرام آقایان دو تکه است و کمتر از این نباید باشد، ولى بیشتر از این، در صورتى که شرایط لباس احرام را داشته باشد اشکال ندارد. (مناسک، م 269، 272، 285 و 301)

4 ـ لباس احرام باید شرایط لباس نمازگزار را داشته باشد. بنابراین، بانوان هرچند واجب نیست براى احرام لباس مخصوص بپوشند، ولى لباسى که به تن دارند، باید شرایط لباس نمازگزار را داشته باشد، افزون بر این که در حال احرام، پوشیدن حریر خالص براى بانوان، بنابر احتیاط، جایز نیست ولى در نماز جایز است. (مناسک، م 274، 276 و 277)

5 ـ استحباب کوتاه نکردن مو یک ماه پیش از عمره مفرده و از اول ذى قعده و اگر نشد از اول ذى حجّه براى عمره تمتع و حج، اختصاص به موى سر و محاسن دارد، نه سبیل و موهاى سایر قسمت هاى بدن. (مناسک، م 302)

6 ـ استحباب نماز دو رکعتى یا حداقل یک نماز دو رکعتى احرام مخصوص وقتى است که نماز واجب نمى‌‌خواند، ولى اگر نماز واجب مى‌‌خواند، مستحب است پس از همان نماز واجب محرم شود، بلکه محرم شدن پس از نماز واحب افضل است. بنابراین، چنانچه نماز مغرب و عشا یا نماز واجب دیگرى مى‌‌خوانند، اگر پس از آن محرم شوند، به این استحباب عمل شده است، ولى در صورتى که فرصت داشته باشند و نمازهاى مستحبى را پیش از نماز واجب بخوانند بهتر است. (مناسک، م 302، بند 5)

 7ـ حرمت زن و شوهر در حال احرام اختصاص به التذاذ دارد، یعنى لذت هایى که با عقد ازدواج حلال شده بود با احرام حرام مى شود. بنابراین، لمس و نظر بدون التذاذ اشکال ندارد؛ به عبارت دیگر، زن و شوهر پس از احرام، مانند مادر و پسر و یا خواهر و برادر هستند. (استفتاء)

8 ـ در محرّمات مختص آقایان، بین پوشاندن سر و پوشیدن چیزى که تمام روى پا را مى گیرد، فرق است؛ چون درباره سر، پوشاندن آن حرام است با هر چیزى که باشد، حتى انداختن حوله بر سر، ولى درباره پوشیدن پا منظور پوشیدن چیزى است که روى تمام پا را مى گیرد، لذا انداختن چیزى مثل حوله روى پا اشکال ندارد و به طور خلاصه فرق است میان پوشاندن و پوشیدن؛ به عبارت دیگر پوشیدن جوراب، کفش، چکمه و مانند آن حرام است و لاغیر. (مناسک، نهم از محرمات احرام، م 410 و 411)

9 ـ مُحرمى که خودش تقصیر نکرده، نمى تواند موى دیگرى را بچیند، چون ازاله مو از بدن دیگران نیز در حال احرام جایز نیست، ولى مى تواند ناخن دیگرى را بگیرد، چون کوتاه کردن ناخن دیگران بر محرم حرام نیست. (مناسک، شانزدهم از محرمات احرام، م 522، 523 و 1146)

10 ـ حرمت استظلال مختص به حال حرکت و سایه متحرکِ همراه زائر است. پس سایه سقف ثابت یا درخت یا پمپ بنزین که از زیر آن بگذرد یا نشستن زیر سقف و درخت اشکال ندارد. هرچند برخى از فقها نسبت به سایه ثابتى که محرم خودش اختیار مى کند اشکال کرده اند؛ مانند راهى که از تونل عبور مى کند و راهى که از تونل عبور نمى کند، اگر راه اول را انتخاب کند. ولى به هرحال عبور از زیر پل هایى که در جاده ها است و ماشین از زیر آن عبور مى کند اشکال ندارد. (مناسک، م 438 و 488)

 

منبع: احکام فقهی اجرایی حج(محمد حسین فلاح زاده)