غفرانگه رب

نکاتی مهم برای اجرای احکام در کاروانهای حج (1)
نویسنده : معین حج - ساعت ۱٠:٠٠ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٢/٤/۸
 

آگاهى روحانی، مدیران، معاونان و خدمه کاروانها نسبت به مناسک حج باید در حد بالاترى از آنچه براى زائران لازم است باشد و گذشته از مسائل عمومى حج، آشنایى با برخى از احکام فقهى، که رابطه تنگاتنگ با مسائل اجرایى حج دارد، نیز لازم است.

انجام اعمال حج +‌اجرای اعمال حج

دانستن آداب و احکام حج، مهم است، ولی مهمتر از آن، نحوه اجرای احکام است.

به همین دلیل در چند پست، مطالبی برای دانستن شیوه اجرای احکام حج تقدیم می‌‌شود.


اخلاص در عمل

مدیریت کاروان حج و خدمت به زائران بیت الله الحرام، از اعمالى است که رنگ عبادت دارد، از این رو، به جز اعمال عمره و حج، اگر اینگونه فعالیت ها نیز با قصد قربت و براى رضاى خداوند انجام پذیرد، اجر أخروى فراوانى نیز خواهد داشت.

تنظیم برنامه هاى آموزشى حج

بر مسؤولان کاروان لازم است برنامه هاى آموزشى حج را به گونه اى تنظیم کنند که زائران آن ها بتوانند به نحو شایسته اى در آن برنامه ها شرکت کرده و خود را آماده این سفر عظیم بنمایند؛ یعنى با در نظر گرفتن زمان حرکت کاروان و موقعیت شغلى زائران، جلسات آموزشى در وقت مناسب تشکیل گردد و از نظر مکانى نیز محل برگزارى آن ها در جایى باشد که تمام زائران یا درصد بالایى از آن ها بتوانند شرکت کنند.

تشویق زائران

مسؤولان کاروان، زائران خود را به شرکت در کلاس هاى آموزشى مناسک، که توسط روحانیون معظم کاروان ها برگزار مى‌‌گردد و استفاده از برنامه هاى صدا و سیما که ویژه حج تهیه و پخش مى‌‌شود و مطالعه کتاب هایى که در این زمینه منتشر شده است تشویق کنند، چون هر چه سطح آگاهى زائران نسبت به مسائل حج بالاتر باشد، اداره کاروان نیز راحت تر است.

استطاعت

کسانى که حج واجب خود را به جا نیاورده اند؛ یعنى سال اوّل تشرّف آن هاست یا تاکنون استطاعت نداشته اند و الآن با هزینه سازمان حج و زیارت به حج مشرف مى‌‌شوند، چنانچه به غیر ازمخارج سفر، سایر شرایط استطاعت حج را داشته باشند، باید حَجة الاسلام به جا آورند. و سایر شرایط عبارت اند از:

1 . آنچه در زندگى بدان نیاز است؛ مانند مسکن، فرش، لوازم دیگر منزل و... داشته باشد و از این جهت برایش مشکلى نباشد و چنانچه با منزل اجاره اى و اشیا و وسایل زندگى عاریه اى نیازشان برطرف گردد و به سختى نیفتند، استطاعت حاصل است.

2 . در مدت سفر، مخارج زن و فرزند و سایر افرادى که تحت تکفّل آن ها هستند را داشته باشند.

3 . پس از سفر نیز شغل یا حرفه مناسبى داشته باشند که زندگى شان با آن اداره شود و سفر حج به آن لطمه‌‌‌اى نزند.

مسأله: خدمه کاروان ها که وارد جدّه مى‌‌شوند، اگر سایر شرایط استطاعت را دارند؛ از قبیل داشتن وسایل زندگى، بالفعل یا بالقوه و رجوع با کفایت؛ مثلاً کار و صنعت و غیر آن، که با آن ها مى‌‌توانند پس از مراجعت، ادامه زندگى مناسب خود را بدهند مستطیع هستند و باید حَجّة الاسلام به جا آورند و کفایت از حج واجب آنان مى‌‌کند و چنانچه سایر شرایط را ندارند به مجرد امکان حج براى آنان، استطاعت حاصل نشده است و حج آنان استحبابى است وچنانچه بعداً استطاعت پیدا کردند باید حج واجب را به جا آورند.(مناسک، مسأله 58 ـ یادآورى مى شود، تمام مسائل از مناسک محشى، نشر مشعر، چاپ سوم، 1384 آورده شده است.)

نیـابـت

کسى که در حج نیابت مى‌‌پذیرد، باید داراى شرایطى باشد که از جمله آنهاست:

1 . واجب نبودن حج بر نایب.

2 . آشنایى به افعال و احکام حج.(هر چند با إرشاد کسى در هنگام عمل).

3 . معذور نبودن در ترک برخى از افعال حج.(مناسک، مسأله 107 )

بنابراین، افرادى که حج واجب خود را به جا نیاورده اند و مستطیع هستند، نمى‌‌توانند نیابت بپذیرند و کسانى که از انجام دادن کامل اعمال حج معذور باشند و از ابتدا مى‌‌دانند که باید وظیفه معذور را انجام دهند، نمى‌‌توانند نیابت بپذیرند، مانند آن عده از خدمه کاروان که شب عید قربان با انجام دادن وقوف اضطرارى مشعر، همراه با بانوان به منا مى‌‌روند.

و به فتواى برخى از فقها، اگر انسان از ابتدا هم معذور نباشد و در هنگام عمل عذرى برایش پیش آید، نیابت او صحیح نیست، بنابراین، بهتر است که مدیران، معاونان و خدمه کاروان ها نیابت نپذیرند، چون هر لحظه ممکن است به هنگام انجام اعمال مشکلى براى کاروان پیش آید که به ناچار باید اعمال معذور را انجام دهند، پس در صورتى که یکى از خدمه، نیابت پذیرفته باشد، بهتر است به اطلاع مدیر کاروان برساند، تا در هنگام اعمال و پذیرفتن کارهاى اجرایى کاروان با مشکل مواجه نشود.

یارى روحانى

مدیران و معاونان و خدمه کاروان باید در انجام هرچه بهتر مناسک و اعمال حج، روحانى کاروان را یارى دهند ولى هرگز در کار وى دخالت نکنند و از پاسخگویى به مسائل شرعى حج بپرهیزند و سؤال کننده را به روحانى کاروان ارجاع دهند، چون احکام حج، بسیار پیچیده و دقیق است و موارد مشابه بسیار دارد که تشخیص آن موارد و یافتن حکم شرعى آن، کار دشوارى است و چنانچه به مسأله اى پاسخ اشتباه داده شود، گاهى پیامدهاى بسیارى به دنبال دارد، لذا تمام مسؤولان کاروان؛ اعم از مدیر، معاون، خدمه و روحانى کاروان باید با هماهنگى کامل و تفاهم و انجام وظایف خود، زائران را در انجام صحیح اعمال یارى دهند.

دخالت سابقه داران

گاهى دیده مى‌‌شود افرادى که سابقه تشرف به حج را دارند، بر اثر غرور یا اطمینان به آگاهى خود، به صورت انفرادى عمل مى‌‌کنند و تعدادى از کسانى را که سابقه تشرف ندارند براى انجام اعمال و مناسک به همراه خود مى‌‌برند و به جهت اشتباه در اعمال، سبب زحمت خویش و همراهان مى‌‌گردند. مسؤولان کاروان این مسأله را به زائران گوشزد کنند که هرگز بدون هماهنگى با مسؤولان کاروان اقدام به عملى ننمایند و کسى را با خود به اعمال نبرند که ممکن است موجب بطلان اعمال خود یا دیگران گردند.

روزى در حال سعى، وقتى به مروه رسیدم، دیدم فردى براى همراهان نیت سعى را آموزش مى‌‌دهد و آن ها نیز آماده شده اند که پس از نیت سعى را از مروه شروع کنند، از او پرسیدم: آیا مى‌‌دانى اینجا مروه است و سعى باید از صفا شروع شود؟ پرسید، مگر فرق مى‌‌کند؟ به او گفتم: آرى، سعى باید از صفا آغاز شود و اینجا مروه است و صفا در مقابل قرار دارد، پس از پرس و جو متوجه شدم که سال دوّم تشرف اوست!


منبع: احکام فقهی اجرایی حج(محمد حسین فلاح زاده)